Scythian-Sarmatian languages 8th century BC – 5th century AD
Indo-European language family › Indo-Iranian branch › Iranian group › Eastern Iranian subgroup › Northeastern Iranian languages › Scythian-Sarmatian languages
Abbreviations ▾
A
A- — privative particle not-, without-, Σναρεες (Her), Αναριες (Hip) hermaphrodites (among the Scythians) = Old Iran. a-nar-ya not a man (Vasmer).
Abra — sky, Old Ind. abhrа- cloud, Avest. awra- cloud; Αβραγος (Ο), 250; Αβροαγος (Ο), 108; Αβροζεος (Τ), 225.
Aсуа — truthful, righteous, see hatya.
Ad- — eat, consume Αμαδοκοι, (Hel); Ουαργαδακος (Ο), 108; Τορεκκαδαι, (Pt).
Adari — below, under, Δαλοσακος (Τ), 220.
Afs- — horse, see aspa-.
Aft- — seven, see hapta-.
Aftaimak — seventh, see hapta-.
Agar — excess, Αρδοναγαρος (Τ), 244.
Agdak — custom, Αρδαγδακος (Τ), 225.
Akasa — unharmed, Ακασας (Β), 275; Σαυαγασκος (Β), 350; Οσσιγασος (Τ), 220.
Alan — name of a Scythian tribe, see aryana.
Aluth — beer, Αλουθαγος (Ο), 128.
Am- — prefix meaning togetherness, see ham-.
Ama — raw, Αμαδοκοι, (Hel).
Ama — strong, mighty, Αμομαιος (Ο); Αμωσπαδος (Ο).
Amay — build, Αμαιακος (Τ), 244; Αμαειακος (Τ), 244.
Ambust — exalted, Αμβουστος (Τ), 220; Ιραμβουστος (Τ), 188.
Ana- — without, Αναχαρσις, (Her).
Andan — steel, Ασπανδανος (Τ), 225; Ιασανδανακος (Τ), 220.
Ap- — water, Αβδαρακος (Τ), 224; Αβνωζος (Ο).
Apra — deep water, Αρποξαις, (Her); Δαναπρις, (Per).
Ar- — acquire, Γωαρ, (Ol), 450; Ξησσαγαρος (Ο), 108; Sagaris, (Ov).
Araz- — direct, arrange, see raz.
Arc — spear, see arsti.
Ard — deity, see arta.
Ardar — lord, prince, Αρδαρος (P), 150; Αρδαρακος (P), 276; Αρδαρισκος (Τ), 125.
Ardun — bow, see druna.
Arga — bless, Αργοδας (P), 50; Αργουαναγος (Ο), 150.
Arma — hand, Αρδαρος (P), 150; Σαυρομαται, (Her).
Arna — wild, fierce, Αρνακης (Τ), 150.
Arsa — bear, Αρσακης (Ο), -150; Αρσηοαχος (Ο), 108.
Arsti — spear, Αρθιεμμανος (Ο), 229; Χωδαρζος (Ο), 275.
Art — fire, see atar.
Arta — deity, Αρδαγδακος (Τ), 225; Οδιαρδος (Τ), 225; Αρδαβουριος, (Mal).
Arvant — fast, strong, Οροντης (Ο); Οροφερνης (P), 50.
Aryana — Aryan, Αριαντας, (Her); Αριαραθης (Β), 50; Αριαραμνης (Β), 50.
As — Asii, Ασαιοι, (Pt); Ιασανδανακος (Τ), 220; Ραδαμασις (Β), 275.
Aspa — horse, Ασπακος (Τ), 220; Ασπουργος (P), 175; Αψαχος (Τ), 236.
Aspaina — iron, Οσπινμαζος (Ο).
Asta — eight, Αρδοναστος (Τ), 225; Χαραξτος (Τ), 225; καραστος (Ο), 150.
Atar — fire, spark, Αρθαμον (Ο); Ψευδαρτακη (Steph).
Aurusa — white, Αορσοι, Αλανορσοι, Ορσιομιχος (Τ), 244.
Avd — seven, see hapta.
Axsaina — blue, Αξεινος (Str); Χαραξηνος (Ο), 275.
Az — drive, rule, Ναβαγος (Τ), 220.
B
Bad- — sit, Βαδαγας (Ο), 75; Βαδακης (Ο), 75.
Baga — god, Βαγης (Β), 150; Βαγιος (Β), 175, 200.
Baivar — many, Βαιορασπος (Τ), 220; Βαιορμαιος (Ο), 250; Beorgus (Ior), 450.
Bala — military retinue, Παλοι (D.C.); Ουαστοβαλος (Τ), 228; Ουαρβαλακος (Ο).
Banu — light, day, Βανας (Β), 275; Sangibanus (Ior), 450.
Basta — place, country, see upasta.
Baxs — give, bestow, Βαξαγος (Ο).
Baxta — lot, fortune, Βαγδοχος (Τ), 225; Βαγδοσαυος (Τ), 228.
Bazu — arm, shoulder, Σωχουβαζος (Ο); Ουργβαζος (Ο), 200; Οσπινμαζος (Ο).
Binc- — fly, Βενζει (Β), 125.
Bor(a) — yellow, Βωρακος (Β), 200; Βορασπος (Τ), 193.
Brata — brother, Βραδακος (Β), 82.
Brin- — shear, Ιρβιδος (Τ), 188.
C
Cagar — slave, Θιαγαρος (Τ), 220.
Cang — hand, Sangibanus (Ior), 450.
Carma — skin, Θιαρμακος (Τ), 244.
Cyav- — go, Ζαβαγος (Τ), 150; Ζαβαγιος (Β), 200; Θιαβωγος (Τ), 200.
D
Da- — create, Παραλαται (Her); Οδατις (Athenaeus, 36).
Da- — give, Δαδαγος (Ο), 120.
Danta — tooth, Δανδακη (Pt); Δανδαξαρζος (Ο), 230.
Danu — river, Δαναπρις (Per); Δανουβιος (Str) Δανδαριοι (Str).
Dar- — hold, possess, Αρδαρος (Τ), 125; Αβδαρακος (Τ), 200; Σανδαρζιος (Τ), 220.
Darana — destroy, Φαλδαρανος (Τ), 205.
Darga — long, Ταργιταος (Her).
Dasa — ten, Μανδασος (Τ), 244.
Druna — bow, weapon, Αρδοναγαρος (Τ), 244; Αρδοναστος (Τ), 225.
Dvara — door, gate, Δουαραγος (Ο).
F
Farna — heavenly grace, Φαρνης (Β), 350; Φαρνοξαρζος (Τ), 220; Σαιταφαρνης (Ο), 150.
Farzev- — hospitable, Φαρζηος (Ο), 175.
Fasm- — imitate, Χοφραζμος (Τ), 220.
Fedan — future, Φηδανακος (Τ), 244.
Fid- — father, see pitā.
Fli- — love, see fri-.
Fliman — friend, see friman.
Frak- — early, Σευραγος (Β), 350.
Frasauka — clean, Ρασσογος (Τ), 225.
Fratama — first, Ραδαμοφουρτος (Τ), 220; Ραδαμσαδις (Β), 310; Ραδαμειστος (Τ), 150.
Fri- — love, Φλιανος (Ο) .
Friman — friend, Φλιμανακος O Φλειμναγος (Ο), 202 Λειμανος (Β), 204.
Fud — bad, Φοδακος (Τ), 235.
Fur- — many, see paru-.
Fur- — ram, Φορος (Τ).
Furt — son, see purt-.
G
Gar- — be awake, Αγαρος (D.C.); Αγαροι (App).
Garu — heavy, Γοργοσας (Β), 200.
Gasti — guest, Γαστεις (Β), 50; Γαστης (Β), 200.
Gau — cow, Γαος (Τ), 225; Γωαρ (Ol), 450; Αγαυοι (Her).
Gauna — wool, σακυνδακη (Hes).
Gaus- — hear, Γωσακος (Τ), 220.
Gausa — ear, Γοργοσας (Β), 200; Ραζαγωσος (Ο).
Gav- — need, Φοργαβακος (Τ), 220.
Guta — thought, Γοδοσαυος (Τ), 244; Εισγουδιος (Β), 350.
H
Ham- — prefix co- Αμβουστος (Τ), 220; Αμαρζαστος (Τ), 155; Ομρασμακος (Τ), 225.
Hamara — enemy, Αμωρομαρος, (Ο).
Hapta — seven, Αφθαιμακος (Τ), 220; Αφθειμακος (Τ), 236; Αρδαβδα Per, 450.
Hatya — truthful, true, Ατεας (Str); Αζιαγος (Ο); Αζιαιος (Ο).
Hazahra — thousand, Αζαριων (Τ), 220.
Hu- — good, kind, Ουστανος (Β), 350; Χοφαρνος (Τ), 125.
Hurma — plowland, Ουμβηουαρος (Ο).
Hunara — ability, Χουναρος (Ο).
Huska — dry, Φυσκη (Pt).
Hvah- — strike, push, see raxway-.
Hvan- — call, (Phd).
Hvar — sun, Χοροαθος (Τ), 220; Χοροξαθος (Τ), 236; Χοφραζμος (Τ), 220.
Hvar- — wound, Αναχαρσις (Her).
Hvarz- — good, Χωρσαμαντις (P.C.); Χοαροφαδιος (Τ), 220.
Hvata — own, Χωδαρζος, (Ο), 275.
I
I — definite article (Cer).
Insaz — twenty, see vinsati.
K
Kaina — revenge, καιναξαρθος, (Ο).
Kama — mouth, καμασαρυη (Β).
Kana — hemp, κανναβις (Her).
Kapa — fish, Παντικαπης (Her); σαπερδης (Hes); κεφθος (Β), 200.
Karsa — sharp, καρσος (Β), 200; καρζοαζος (Ο), 100.
Karta — sword, καρδιος (Τ), 228; Carthasis (Kur).
Kas- — look, κασακος (Ο); κασαγος (Ο), 125.
Kazanak — stammerer, καδανακος (Τ), 220.
Kazar — house, καραρυες (Hes).
Kuti — dog, κουζαιος (Ο); κουσους (Β), 50; κυσαιον (Pt).
L
Liman — friend, see friman.
M
Madu — honey, Μαδυης (Her); Μαδωις (Τ), 225; Μαδακος (Τ), 228.
Mah — moon, Μαης (Β), 50, 188; Μαιφαρνος (Ο).
Maisa — sheep, Μαισης (Β), -250.
Maiva — work, Μευακος (Τ), 220; Χομευος (Τ), 228.
Man- — want, desire, Χορσαμαντις (P.C.); Χορσομανος (P.C.).
Mang — false, Jodmangan (Cer), 150.
Manu — man, male, Μαμμαρος (Β), 221; Μανιαγος (Ο), 108; Μανδασος (Τ), 244.
Mar- — kill, Μαμμαρος (Β), 221; Οσμαρακος (Τ), 225; Μαρδαυοσ (Τ), 228.
Marz — sweep, Μαρζακος (Β), 150.
Masta — angry, furious, Μαστας (Β), 150; Μαστους (Β), -50.
Mata — mother, Μαδα (Β), 250.
Matuka — locust, Ματυκεται (Steph).
Maz(a) — big, great, Μαζις (Β), -375; Μαζαια (Luc); Αταμαζας (Β), 150.
Mizda — reward, Ραδαμειστος (Τ), 210.
Mrga — bird, Μυργεται (Steph).
Muka — seed, Μουγισαγος (Ο).
N
Nama — name, Φαδιναμος (Β), 125; Φαζιναμος (Τ), 220.
Namgen — renowned, Ναμγηνος (Ο).
Nar — man, εναρεες (Her).
Nara — narrow, Ναρακον (Ar) Ναρηκος (App).
Nav — ship, Ναβαζος (Τ), 225.
Nava — new, Ναυαγος (Τ), 220.
Nivaz- — drink, Αβνοζος (Ο).
Nix — forehead, Νιχεκος (Β), 175.
O
Od — soul, Ιωδας (Β), 150; Οδιαρδος (Τ), 225; Jodmangan (Cer), 150.
Ors — white, see aurusa.
Os- — wife, woman, Οσμαρακος (Τ), 225; Οσσιγασος (Τ), 220; Δαλοσακος (Τ), 225.
P
Pada — footprint, Φαδιαροαζος (Τ), 228; Χοαροφαδιος (Τ), 220.
Paisa — form, appearance, Αριαπειθης (Her); Σπαργαπειθης (Her).
Panaka — board, Παρσπανακος (Ο).
Pant(i) — path, Παντικαπης (Her); Φανδαραζος (Β), 200.
Paradata — appointed, Παραλαται (Her).
Pari- — through, beyond, Φαλδαρανος (Τ), 205; Φαρζηος (Ο), 175.
Parsu — side, Παρσπανακος (Ο).
Paru — many, Φοργαβακος (Τ), 220; Φοριαυος (Τ), 225; Φορηρανος (Τ), 225.
Pasu — sheep, Φοσακος (Τ), 228.
Pathaka — leader, Παταικος (Β), -350.
Pati — lord, Πατεις (Τ), 220; Πατιας (Τ), 100; Οιορπατα (Her).
Pay — drink, σαναπτις (Hes).
Per- — card wool, Πηρακος (Ο).
Pita — father, Πιδανος (Ο), 230; Πιδος (Ο), 250; Πιτφαρνακης (Τ), 220.
Porata — river', Πoρατα (Her).
Puthra — son, Πουρθαιος (Ο),197 Πουρθακης (Ο) Φουρτας (Τ), 228.
R
Radam- — first, see fratama.
Rap- — support, Ραπακης.
Rasma — detachment, Ομρασμακος (Τ), 225.
Rasog — clean, transparent, see frasauka.
Rauka — light, bright, Ρευκαναλοι (Pt); Asparuk 680; Σωρωζος (Ο).
Raupasa — fox, Old Ind. lopasa-, Osset. robas, rovas; Ропша (Vasmer).
Rauxsna — light, bright, Ρωξανη (Β), 50; Ρωξανακη (Kt); Ρωξολανοι (Str).
Rava — light, fast, Old Iran. rava-, Osset. ræwæg.
Raxway- — pierce, Ραχοισακος (Τ), 225.
Ray- — rejoice, Φαραδος (Ο).
Raz- — direct, Φανδαραζος (Β), 200; Φαδιαροαζος (Τ), 228; Δαναραζμακος (Τ), 225.
S
Saka — deer, Σακαι (Her); Ταξακις (Her); Ραχοισακος (Τ), 225.
San(a) — wine, Σαναγος (Ο); Σανδαρζιος (Τ), 220; Σανεια (Β), 100.
Sara — head, Σαρακος (Τ), 236; Σαρυκη (Β), 50; Στοσαρακος (Τ), 225.
Sata — hundred, Σαδαιος (Ο).
Sati — joy, Ραδαμσαδις 308.
Sauka — fire, Σογος (Β), 150; Ρασσογος (Τ), 25.
Sava — morning, Σευραγος (Β), 350; Σωρωος (Ο); Σαυμακος (Β), -109.
Sav[a] — black, see syava.
Si- — freeze, Σιαγους (Β), 200.
Sir- — dance, Σιρακοι (Str).
Skunx- — perform a feat, (Sku), -520.
Sor- — pursue, Σωρακος (Β), 250.
Spada — army, Σπαδακος (Ο); Βεοραψαδος (Ο); Αμωσπαδος (Ο).
Spanta — sacred, Ψευδαρτακη (Steph).
Spar- — advance, Σπαροφοτος (Β), -225; Σφαροβαις (Β), 50.
Sparga — offspring, shoot, Σπαργαπειθης (Her).
Stana — encampment, Βορυσθενης (Her); Ουστανος (Τ), 220.
Stav- — praise, Σταυακος (Τ), 230.
Stura — big, great, Στυρακος (Β), 200; Στυρανος (Τ), 228; Στορανη (Β), 348.
Sugda — clean, holy, Σουγδαια (Vasmer).
Suxra — red, Σορχακος (Τ), 228.
Syava — black, Σιαουος (Ο), 230; Σιαυακος (Τ), 188; Σεαυαγος (Β), 350.
T
Taka — fast, Ταξακις (Her); Ολθακος (Pl).
Taka — fabric, clothing, σακυνδακη (Hes).
Tanu — body, (Brosset).
Tap- — heat, Ταβιτι (Her); Θαβεις (Β), 150.
Tars- — fear, Ατασας (Τ), 150.
Tava — strength, Ταργιταος (Her); Τιργαταω (Pol).
Tura — fast, Τυρας (Her); Θισσαγεται (Her).
Tusk — tusk, Θυσκης (Ο), 75.
U
Ugra — mighty, Ασπουργος (Β), 150.
Upari — above, over, Ολθακος (Pl); Ολκαβας (App).
Upasta — place, country, Βαστακος (Β), -350; Βοσταγων (Β), 100.
V
Vab- — weave, Ababa (Ior), 250; Hababa (Ior), 250.
Vac- — word, Αταμαζας (Β), 150; καρζοαζος (Ο), 150; Χοροαθος (Τ), 220.
Vahu — good, Οχοαρζανης (Τ), 188; Ουαχωζακος (Ο); Αρσηουαχος (Ο), 108.
Vaiti — vine, Βαδακης (Ο), 75.
Van- — win, conquer, Βαναδασπος (D.C.).
Vara — ram, Ουαρας (Τ), 123; Ορικος (Her).
Varaza — boar, Ουαραζακος (Τ), 123; Αυραζακος (Τ), 225; Δαναραζμακος (Τ), 225.
Varka — wolf, Λυκος (Her); Ουαργαδακος (Ο), 108; Ουργιος (Τ), 150.
Varu — wide, Βορυθενης (Her); Ουαρδανης (Pt).
Varz- — love, Οχοαρζανης (Τ), 188; Ουαστοβαλος (Τ), 228.
Vinsati — twenty, Ινσαζαγος (Ο).
Vir(a) — man, Οιορπατα (Her).
X
Xаn- — invite, see hvan-.
Xara — donkey, Χαραξηνος (Ο), 275; Χαραξτος (Τ), 225; καραστος (Ο), 200.
Xod- — laugh, Χοδεκιος (Β), 180; Χωδονακος (Τ), 225.
Xsas — six, Σαραξασος (Ο); Ξησσαγαρος (Ο), 108.
Xsathra — power, might, Ξαρθανος (Ο); Ξαρταμος (Ο); Σατραβατης (Β), -375.
Xsay — shine, Λιποξαις (Her); Αρποξαις (Her); κολαξαις (Her).
Xvar- — eat, consume, Avest. xvar-, Osset. xwærun, jæw-xwar millet (Vasmer), see yava millet.
Xvar — sun, see hvar.
Xvarna — food, Χοαργαρος (Τ), 220; Χουαρσαζος (Ο), 150.
Y
Yap- — overtake, Ιαφαγος (Ο), 250.
Yava — millet, Ιαυακος (Τ), 244; Φοριαυος (Τ), 225.
Yazata — deity, Ιαζαδαγος (Ο); Ιεζδαγος (Ο); Ιεζδραδος (Ο).
Z
Zantu — tribe, Ζαντικος (D.C.).
Zarant — old, Ζαρανδος (Τ), 228.
Zaranya — gold, Ζαρινα (Kt); ζιριν (Luc).
Zevak — lazy, Ζευακος (Τ), 225.
Zura — strength, Ζουρης (Ο).
Abbreviations:
- (B) — cities of the Bosporan Kingdom;
(G) — Gorgippia;
(O) — Olbia;
(Π) — Panticapaeum;
(T) — Tanaida, Tanais;
(Phn) — Phanagoria;
(Phd) — Theodosia;
(X) — Chersonesus.
* number indicates the earliest date of the inscription's appearance.
(App) — Appian, Roman historian, before 170 AD;
(Ar) — Arrian, Greek historian, before 175 AD;
(Cer) — Tsereteli, Soviet linguist;
(Hel) — Hellanicus, before 400 BC;
(Her) — Herodotus, ancient Greek historian, before 425 BC;
(Hip) — Hippocrates, ancient Greek philosopher, before 370 BC;
(Hes) — Hesychius, Greek writer, before 450 AD;
(Kt) — Ctesias, Greek historian, before 380 BC;
(D.C.) — Dio Cassius, historian, before 229 AD;
(Ior) — Jordanes, Gothic historian, before 551 AD;
(Luc) — Lucian, Greek writer, before 180 AD;
(Mal) — Malalas, Greek historian, before 578 AD;
(Ol) — Olympiodorus;
(Ov) — Ovid, Roman poet, before 18 AD;
(Per) — Anonymous periplus;
(Pl) — Pliny, Roman writer, before 70 AD;
(Pol) — Polyaenus, Greek historian, 2nd century AD;
(P.C.) — Procopius of Caesarea, before 553 AD;
(Pt) — Ptolemy, Greek scholar, before 168 AD;
(Sku) — Skunxa, Scythian leader captured by Darius I (Behistun Inscription, 450 BC);
(Steph) — Stephen of Byzantium, 6th century AD;
(Str) — Strabo, Greek historian, before 24 AD;
(Vasmer) — M. Vasmer. Untersuchungen über die ältesten Wohnsitze der Slaven. I: Die Iranier in Südrussland. Leipzig, 1923.
Этимологический словарь скифского языка. А. Шапошников